Bası yarası (halk arasında yatak yarası), deri ve deri altındaki dokunun uzun süre baskı altında kalması sonucu kanlanmanın bozulmasıyla oluşan yaradır. Yatağa ya da tekerlekli sandalyeye bağımlı yaşlılarda sık görülür. Önlenmesi, iyileştirilmesinden çok daha kolaydır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Oluşmuş bir yara ya da şüpheli bir cilt değişikliği için mutlaka hekiminize veya yara bakım hemşiresine danışın.
Kimler risk altında?
- Yatağa ya da tekerlekli sandalyeye bağımlı olanlar
- İnme (felç) geçirmiş, kendi başına pozisyon değiştiremeyenler
- İdrar veya dışkı kaçırması olanlar (nemli cilt daha kolay hasar görür)
- Yetersiz beslenen, kilo kaybeden ya da sıvı alımı düşük olanlar
- Diyabet ve damar hastalığı gibi dolaşımı etkileyen hastalıkları olanlar
- İleri evre demansı olanlar
En çok nerelerde oluşur?
Kemiğin deriye yakın olduğu ve vücut ağırlığının bindiği bölgelerde:
- Kuyruk sokumu (sakrum) ve kalça
- Topuklar ve ayak bileği çıkıntıları
- Dirsekler ve kürek kemikleri
- Yan yatışta kalça kemiği ve dizlerin iç yüzü
- Başın arkası ve kulaklar
Önlemenin 6 temel adımı
1. Düzenli pozisyon değişimi
Yatağa bağımlı kişinin pozisyonu düzenli aralıklarla değiştirilmelidir. Sıklık kişinin risk durumuna ve kullanılan yatağa göre sağlık ekibi tarafından belirlenir. Yan yatışlarda doğrudan kalça kemiği üzerine değil, hafif açılı yatırmak baskıyı azaltır.
2. Uygun destek yüzeyleri
Havalı (baskı dağıtan) yataklar ve yastıklar riski azaltır, ancak pozisyon değişiminin yerini tutmaz. Topukların yataktan hafifçe kaldırılması için baldır altına yastık konabilir.
3. Günlük cilt kontrolü
Her gün özellikle risk bölgelerine bakılmalıdır. Parmakla bastırıldığında solmayan kızarıklık, sıcaklık, sertleşme ya da renk değişikliği erken uyarı işaretidir.
4. Cildi temiz ve kuru tutmak
İdrar ve dışkı cildi tahriş eder. Kirlenme olduğunda cilt nazikçe temizlenmeli, iyice kurulanmalı ve gerekirse bariyer krem kullanılmalıdır. Sert ovalamaktan kaçınılmalıdır.
5. Sürtünme ve kaymayı önlemek
Hastayı yatakta çekerek değil, kaldırarak ya da çarşaf yardımıyla hareket ettirmek gerekir. Yatak başının uzun süre çok dik tutulması kişinin aşağı kaymasına ve sürtünmeye yol açar.
6. Yeterli beslenme ve sıvı
Protein, kalori ve sıvı alımı yetersizse deri daha kolay hasar görür ve yaralar geç iyileşir. Yemek yemekte zorlanan kişilere beslenme desteği verilmeli, gerekirse diyetisyen ve hekim görüşü alınmalıdır.
Ne zaman doktora başvurmalı?
- Kızarıklık bir gün içinde geçmiyorsa
- Deride kabarcık, soyulma ya da açık yara oluştuysa
- Yarada kötü koku, akıntı, artan kızarıklık veya ateş varsa (enfeksiyon belirtisi olabilir)
Evde mi, profesyonel bakımda mı?
Bası yarasını önlemek, gece de dahil olmak üzere düzenli aralıklarla pozisyon değişimi gerektirir. Bu da tek bir aile üyesi için kısa sürede tükenmişliğe yol açabilir. Evde bakımın sürdürülemediği durumlarda, 24 saat hemşire gözetimi olan bir bakım kurumu hem hastanın güvenliği hem de ailenin sağlığı için değerlendirilmelidir.
Çengelköy’deki huzurevimizde yatağa bağımlı yaşlı bakımı ve 24 saat hemşirelik hizmetleri sunuyoruz. Bilgi almak için bize ulaşın.
Sık sorulan sorular
Yatak yarası ne kadar sürede oluşur?
Risk altındaki kişilerde deride kızarıklık ve hasar birkaç saat içinde başlayabilir. Bu nedenle düzenli pozisyon değişimi ve günlük cilt kontrolü önemlidir.
Bası yarasına evde pansuman yapılabilir mi?
Açık yaralarda pansumanın tipi ve sıklığı yaranın evresine göre değişir. Mutlaka doktor ya da yara bakım hemşiresinin önerisiyle yapılmalıdır.